قانون از نگاه دادخونه فصل صفر قسمت ششم

«عدالت فقط پیدا کردن حقیقت نیست؛ عدالت یعنی شنیده شدن.»

در سرزمین قانون، اتاقی وجود داشت که همیشه دو صندلی داشت. یک صندلی برای کسی که ادعا می‌کرد حق با اوست و صندلی دیگر برای کسی که باید از خود دفاع می‌کرد. اما سال‌ها پیش، مردم فقط به یک صندلی فکر می‌کردند. صندلی قاضی. آن‌ها تصور می‌کردند اگر قاضی عادل باشد، همه مشکلات حل می‌شود، اما یک روز پیرترین قاضی شهر گفت: «حتی عادل‌ترین قاضی هم اگر فقط یک طرف داستان را بشنود، ممکن است به بی‌عدالتی برسد.»

روزی مردی را به دادگاه آوردند. همه علیه او صحبت می‌کردند. شایعات زیاد بود. مردم شهر پیش از رسیدگی، حکم خود را صادر کرده بودند. یکی گفت:«همه می‌گویند او مقصر است.» دیگری گفت:«پس حتماً حقیقت همین است.» اما قاضی پرسید: «آیا کسی سخنان خودش را شنیده است؟» سکوتی سنگین حاکم شد. آن روز، قاضی فهمید که عدالت فقط پرسیدن از دیگران نیست؛ گاهی باید به کسی که همه علیه او هستند، فرصت سخن گفتن داد.

چرا انسان به وکیل نیاز پیدا کرد؟

انسان موجودی پیچیده است. گاهی حق دارد، اما نمی‌تواند حق خود را توضیح دهد. گاهی حقیقت را می‌داند، اما نمی‌داند چگونه آن را ثابت کند. گاهی در برابر قدرت، ثروت یا دانش حقوقی طرف مقابل، تنها می‌ماند. اینجا بود که جامعه فهمید عدالت، فقط وجود قانون و قاضی نیست. عدالت به کسی نیاز دارد که بتواند از حقوق انسان دفاع کند.

وکیل؛ سخنگوی حق

وکیل قرار نیست حقیقت را تغییر دهد. قرار نیست قانون را دور بزند. قرار نیست از بی‌عدالتی دفاع کند. وظیفه او این است که مطمئن شود صدای موکلش در فرآیند رسیدگی شنیده می‌شود.

وکیل به دادگاه یادآوری می‌کند که پشت هر پرونده، یک انسان قرار دارد. انسانی با ترس‌ها، امیدها، اشتباهات و حقوق مشخص.

آیا دفاع از یک متهم، دفاع از جرم است؟

یکی از قدیمی‌ترین پرسش‌ها درباره وکالت همین است. مردم گاهی می‌پرسند: «چرا باید کسی از فردی که متهم به جرم است دفاع کند؟»

پاسخ در یک اصل مهم نهفته است: دفاع، به معنای تأیید عمل نیست. دفاع یعنی اطمینان از اینکه هیچ انسانی بدون بررسی منصفانه، بدون دلیل کافی و بدون فرصت پاسخگویی محکوم نشود. زیرا اگر امروز حق دفاع یک نفر از بین برود، فردا ممکن است نوبت هر انسان دیگری باشد.

عدالت بدون دفاع

تصور کنید مسابقه‌ای برگزار شود که فقط یک طرف اجازه صحبت داشته باشد. آیا نتیجه آن را عادلانه می‌دانید؟دادگاه نیز چنین است. اگر فقط یک روایت شنیده شود، احتمال خطا افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، حق دفاع یکی از پایه‌های مهم دادرسی عادلانه در نظام‌های حقوقی جهان است.

پیوند با حقوق ایران

در نظام حقوقی ایران نیز حق داشتن وکیل و امکان دفاع از حقوق، از اصول مهم رسیدگی قضایی محسوب می‌شود.

قوانین مختلف، حضور وکیل، حق دفاع و امکان ارائه دلایل و پاسخ به ادعاهای طرف مقابل را به رسمیت شناخته‌اند. هدف این نیست که وکیل مانع اجرای عدالت شود؛ هدف این است که عدالت با شنیدن همه طرف‌ها تحقق پیدا کند.